શુક્રવાર તા. ૨૬ ડિસેમ્બરના પરોઢે ૪:૩૦ વાગ્યે કચ્છના વાગડ વિસ્તારમાં ૪.૬ મેગ્નિટ્યુડનો ભૂકંપ અનુભવાયા બાદ દિવસ દરમિયાન ૧૭ જેટલા આંચકા (આફ્ટરશોક) પણ નોંધાયા
ભુકંપ ઝોનમાં આવતા કચ્છમાં ભુકંપના આંચકાઓ એ કોઇ નવી વાત નથી ૨૦૦૧ માં આવેલા વિનાશક ભુકંપ પછી સતત કચ્છના પેટાણમાં સડવડાટ જાેવા મળી રહ્યો છે. અને છાસવારે ભુકંપના હળવા કંપનથી લઇ મોટા આંચકાઓ નોંધાઇ રહ્યા છે. તે વચ્ચે શુક્રવારે વહેલી સવારે લોકો ગાઢ નિંદ્રામાં હતા ત્યારે જ ૪.૬ મેગ્નિટ્યુડનો ભુકંપનો આંચકો નોંધાતા ભારે ગભરાટ ફેલાયો હતો કેટલાક વિસ્તારોમાં પશુઓમાં ભાગદોડ જાેવા મળી હતી. તો ક્યાક લોકો ઘરની બહાર દોડી આવ્યા હતા ભુકંપની કોઇ મોટુ નુકશાન કચ્છમાં નોંધાયુ નથી. પરંતુ અનેક વિસ્તારો એવા છે જ્યા મકાનોમાં તીરાડો જાેવા મળી હતી. જે દર્શાવે છે. કે ભુકંપની તિવ્રતા થોડી વધુ હતી. વહેલી સવારે ૪.૩૦ વાગ્યે આવેલા આ આંચકાને કારણે નજીકના વણોઈ અને ગેડી સહિતના અનેક વિસ્તારોમાં લોકો ઊંઘમાંથી જાગી ગયા હતા.તો રાપર અને ભચાઉ સુધી આંચકાની અસર વર્તાઈ હતી.બારી દરવાજા ખખડી ઉઠ્યા હતા.પરંતુ મોટુ નુકશાન ક્યાક થયુ નથી. પરંતુ સીસીટીવી તથા પ્રત્યક્ષ અનુભવ કરનાર લોકોએ જણાવ્યુ હતુ. કે ભુકંપને કારણે લોકો જાગી ઉઠ્યા હતા અને ગભરાટ પણ ફેલાયો હતો.ભૂકંપ બાદ બપોર સુધી ૧ થી ૩ મેગ્નિટ્યુડના ૧૫થી વધુ આંચકા અનુભવાયા, જેને આફ્ટરશોક કહેવાય છે.આવા નાનકડા આંચકા ઊર્જા બહાર નિકાળવામાં મદદરૂપ બને છે, જેના કારણે મોટા ભૂકંપની સંભાવના ઘટે છે.કચ્છ જિલ્લામાં બે દિવસ પહેલા એટલે કે ૨૪ તારીખે પણ સવારે ૧૦.૪૯ કલાકે ૩.૦ની તીવ્રતાનો ભૂકંપનો આંચકો અનુભવાયો હતો.અગાઉ ૧૩મી તારીખે માંડવીના ગઢશીશા નજીક ૩.૯ની તીવ્રતાનો ભૂકંપનો આંચકો નોંધાયો હતો.આમ સતત મોટી તિવ્રતાના આંચકા કચ્છમાં નોંધાઇ રહ્યા છે. તે વચ્ચે એક દિવસમાં આવેલા આંચકાથી નિષ્ણાંતુ કચ્છનુ તંત્ર અને લોકો તમામ લોકો સાબદા થયા છે. કચ્છ યુનિવર્સીટીના પ્રોફેસર ગૌરવ ચોહાણે રસપ્રદ માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવી હતી.
ઓછા ઉંડાણ ધરાવતા ભુકંપથી ધ્રુજારી વધુ
આજના ૨૬ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ના ભૂકંપનું કેન્દ્ર રણીકાંઠા પાસે,રવમોટીથી આશરે ૧૨.૫ કિલોમીટર પશ્ચિમમાં નોંધાયું હતું. ૪.૬ મેગ્નિટ્યુડનો આ ભૂકંપ જમીનથી આશરે ૫ કિલોમીટર નીચેથી ઉત્પન્ન થયો હતો, જે (અલ્પ-ઉંડાણ) કેટેગરીમાં આવે છે.આ કારણે ધ્રુજારીનું પ્રમાણ વધુ અનુભવવામાં આવ્યું હતું અને પરોઢે જ લોકો ઘરમાંથી બહાર આવી ગયા હતા. આ વિસ્તારના પોચા પથ્થરો અને માટીના સ્તરોના કારણે ધ્રુજારી વધુ તીવ્ર અનુભૂતી થઈ હતી. કચ્છમાં ૨૦૦૧ ના ભુકંપના આંચકા અનેક આવ્યા પરંતુ ૪ની ઉપરની તિવ્રતાના આંચકાની અનુભુતી અનેક વિસ્તારોએ કરી છે.
મહાવિનાશક ભૂકંપની પૂરી સંભાવના !
છેલ્લા 200 વર્ષમાં કચ્છમાં આવેલા ભુકંપ
કચ્છમાં આવેલા ભુકંપ બાદ નિષ્ણાંતો સતત તેના પર અભ્યાસ કરતા આવ્યા છે. એક અભ્યાસ અને તારણ મુજબ કચ્છ વિસ્તાર ભારતના ભૂકંપ સંવેદનશીલ ઝોન-૬માં આવે છે,જ્યાં મહાવિનાશક ભૂકંપ આવવાની પૂરી સંભાવના રહે છે.ઐતિહાસિક રીતે પણ કચ્છની જમીને અનેક મોટાભાગના ભૂકંપો અનુભવેલ છે,જેના પરિણામે ભારે જાનહાની અને આર્થિક નુકસાન થયું છે.સામાન્ય રીતે દર ૩૫થી ૪૦ વર્ષે આ વિસ્તારમાં મોટો ભૂકંપ જાેવા મળે છે. ૨૦૦૧ના વિનાશક ભૂકંપ બાદ છેલ્લા ૨૫ વર્ષમાં આ વિસ્તારમાં નાનાં-મોટાં ભૂકંપોની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધી છે.
આજના તમામ આંચકા ભૂકંપ વિસ્તારથી જુદા
આ ભૂકંપનું સ્થાન અને આજના તમામ આંચકા ૨૦૦૧ના મુખ્ય ભૂકંપ વિસ્તારથી જુદા છે.૨૦૦૧નો ભૂકંપ કચ્છ મેઇનલેડં ફોલ્ટ અને સાઉથ વાગડ ફોલ્ટ વચ્ચે થયો હતો,જ્યારે આજનો ભૂકંપ સાઉથ વાગડ અને ગેડી ફોલ્ટ વચ્ચે આવેલા નોર્થ વાગડ ફોલ્ટના પશ્ચિમ ભાગમાં નોંધાયો હતો.કચ્છ વિસ્તારમાં દસથી વધુ સક્રિય (એક્ટીવ) ફોલ્ટ લાઇનો છે,અને દરેક ફોલ્ટ લાઇન મોટી ભૂકંપ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.આવા કોઈ પણ ફોલ્ટ પર જાે મોટા ભૂકંપ થાય તો તેની અસર ગુજરાત તેમજ પશ્ચિમ ભારત સુધી પહોંચી શકે છે.તેવુ નિષ્ણાંતોનુ માનવુ છે.
કચ્છના લોકોને ભૂકંપ સાથે જીવતા શીખવું પડશે
ભૂકંપ એવો પ્રાકૃતિક પ્રકૃતિનો ભાગ છે જેને રોકી શકાતો નથી.કચ્છ વિસ્તારની સર્જન પ્રક્રિયા જ ભૂકંપોની અસરથી બનેલી છે,તેથી આ વિસ્તાર ભૂકંપપ્રવણ છે અને રહેશે.તેથી અહીંના નાગરિકો તથા તંત્રએ ભૂકંપ સાથે જીવતા શીખવું પડશે.શાળા-કોલેજના અભ્યાસક્રમમાં ભૂકંપની માહિતીને વધુ સામેલ કરવી જાેઈએ અને દરેક ગામે,ઘરોમાં ભૂકંપ વખતે કર્મયોગી બચાવ માટે તાલીમ આપવી જરૂરી છે.બાંધકામ થતાં સમયે દરેક ઈમારત ભૂકંપપ્રૂફ માપદંડ મુજબ બને તે પણ અનિવાર્ય છે.૨૦૦૧ના ભૂકંપ વિસ્તાર નજીક આવતા નાના ભૂકંપો અસામાન્ય નથી,પરંતુ આજના ઉત્તર વાગડ ફોલ્ટ પર આવેલા ભૂકંપો ચેતવણી આપતા સંકેત છે કે કચ્છ વિસ્તાર ફરી એક મોટો ભૂકંપ અનુભવી શકે છે.આવનારા મહિનામાં ૨૦૦૧ના વિનાશક ભૂકંપને ૨૫ વર્ષ પૂર્ણ થશે. આ પ્રસંગે આપણે એ ભૂકંપને એક ચેતવણી અને શિક્ષા તરીકે લેવી જાેઈએ અને ભૂકંપ સાથે સલામતીપૂર્વક જીવતા શીખવાની તૈયારીઓ હવે જ શરૂ કરવી જાેઈએ.
